Misschien heb je weleens gehoord dat je cortisol te hoog is. Of misschien heb je het zelf gedacht. Je bent moe, maar kunt niet ontspannen. Je wordt midden in de nacht wakker, je hoofd blijft maar doorgaan en je schrikt van ieder geluid. Op social media krijgt cortisol vaak de schuld van dit soort klachten. Maar wat als cortisol helemaal niet het probleem is?

Is een hoog cortisol erg?

Cortisol heeft de laatste jaren een slechte naam gekregen. Alsof het een hormoon is waar je zo min mogelijk van wilt hebben. Terwijl je zonder cortisol niet eens uit bed zou komen. Cortisol zorgt ervoor dat je ’s ochtends wakker wordt, energie hebt, je kunt concentreren en kunt reageren wanneer dat nodig is. Iedere dag maakt je lichaam cortisol aan en dat is precies zoals het hoort.

Het doel is dus niet om zo min mogelijk cortisol te hebben. Het doel is dat je lichaam weet wanneer het tijd is om actief te zijn én wanneer het weer mag herstellen.

Waarom je lichaam altijd ‘aan’ blijft staan

Veel mensen denken dat ze een cortisolprobleem hebben. Maar wat ik in de praktijk veel vaker zie, is dat het lichaam simpelweg niet meer goed kan terugschakelen.

Je dag begint vaak direct in de actiestand. Je gaat naar je werk, zorgt voor je gezin, sport, beantwoordt berichten, hebt afspraken en voor je het weet is de dag alweer voorbij. Zelfs wanneer je eindelijk op de bank zit, voelt je lichaam nog steeds alsof het iets moet doen.

Dat is niet omdat je lichaam iets verkeerd doet. Het reageert juist precies zoals het hoort. Als jij de hele dag signalen geeft dat je actief moet zijn, blijft je lichaam alert. Alleen krijgt het tussendoor nooit het signaal dat het ook weer veilig is om te ontspannen.

Waarom kan ik niet ontspannen? Ook niet als ik moe ben?

Dat is precies waarom zoveel mensen zich tegelijkertijd uitgeput én opgejaagd voelen. Vermoeid zijn betekent namelijk niet automatisch dat je lichaam ook kan ontspannen.

Je kunt lichamelijk moe zijn, terwijl je zenuwstelsel nog steeds in de actiestand staat. Daardoor kun je moeite hebben met inslapen, midden in de nacht wakker worden, blijven piekeren, schrikken van ieder geluid of het gevoel hebben dat je nooit echt oplaadt. Ook cravings naar suiker of cafeïne kunnen een teken zijn dat je lichaam probeert voldoende energie beschikbaar te houden.

Dat betekent niet automatisch dat je cortisol te hoog is. Veel vaker betekent het dat je lichaam moeite heeft om weer terug te schakelen naar de herstelstand. Duurt dat te lang, dan heb je een gebrek aan herstel en gaat je lichaam signalen geven, het gaat klagen.

Stress is niet de enige oorzaak

Wanneer mensen aan cortisol denken, denken ze meestal alleen aan stress. Maar cortisol wordt door veel meer beïnvloed dan alleen een problemen en een volle agenda.

Ook de manier waarop je ademt speelt een grote rol. Een hoge of oppervlakkige ademhaling kan je lichaam voortdurend het signaal geven dat het alert moet blijven. Daarnaast heeft voeding invloed. Grote schommelingen in je bloedsuiker of te weinig eten zorgen ervoor dat je lichaam harder moet werken om voldoende energie beschikbaar te houden.

Ook beweging speelt een belangrijke rol. Bewegen is gezond, maar wanneer je lichaam al moeite heeft met herstellen, kan intensief sporten juist extra belasting geven. Herstel is minstens zo belangrijk als de training zelf.
Beweeg je te weinig dan levert dit ook weer stress op je lijf op. Het gaat allemaal om balans ;).

En natuurlijk heeft ook slaap invloed. Slaaptekort zorgt ervoor dat je lichaam de volgende dag meer moeite moet doen om alert te blijven. Een slechte nacht verhoogt je cortisol direct. Daardoor ontstaat gemakkelijk een vicieuze cirkel waarin slecht slapen en voortdurend ‘aan’ staan elkaar blijven versterken.

Je lichaam werkt niet tegen je

Misschien wel het belangrijkste om te onthouden: je lichaam doet niet iets verkeerd. Het probeert je juist te helpen.

Wanneer jij de hele dag doorgaat, weinig herstelt en voortdurend actief bent, blijft je lichaam alert omdat het denkt dat dat nodig is. Het is geen fout in je systeem, maar een logische reactie op de signalen die het iedere dag krijgt.

Daarom begint herstellen ook niet pas wanneer je ’s avonds in bed ligt. Natuurlijk kunnen een meditatie of een ontspanningsoefening helpen, maar als je lichaam de hele dag in de actiestand heeft gestaan, is dat vaak niet voldoende.

Echt herstel begint overdag. In de momenten waarop je bewust leert schakelen tussen inspanning en ontspanning. Hoe vaker je lichaam ervaart dat het veilig is om terug te schakelen, hoe makkelijker het uiteindelijk ook wordt om ’s avonds te ontspannen en beter te slapen.

Kijk verder dan alleen cortisol

De vraag is misschien niet of je cortisol te hoog is. Een veel belangrijkere vraag is waarom jouw lichaam zich nog steeds gedraagt alsof het alert moet blijven.

Wanneer je dat begrijpt, kun je de oorzaak aanpakken in plaats van alleen de symptomen. Vaak ligt die oorzaak niet alleen bij stress, maar juist ook bij je ademhaling, voeding, beweging, slaap en de manier waarop je gedurende de dag schakelt tussen actie en opladen.

Wil je weten waarom jouw lichaam aan blijft staan? Tijdens mijn Stress Check kijken we niet alleen naar je stress, maar naar alle factoren die ervoor zorgen dat jouw lichaam moeite heeft met ontspannen. Zo ontdek je niet alleen waarom je aan staat, moe bent of slecht slaapt, maar vooral wat jouw lichaam nodig heeft om weer echt te herstellen.